سعید قدیم خانی
مدیر تولید محتوا
هسپرتین چیست؟
فلاونوئیدی با اثرات ضد آلزایمر
مقدمه
شاید تابحال این موضوع را نمیدانستید که در پوست پرتقال و یا لیمو هسپرتین وجود دارد که میتوانند از سلول های عصبی مغز در برابر عوامل مخرب محافظت کنند.
در دنیای پیچیده و بزرگ گیاهان، ترکیبات بسیار متنوع و زیادی وجود دارد به گونه ای که بنابر مقاله ای در جمله Journal of Cheminformatics ۸۷.۰۱۹ ترکیب منحصر به فرد در حدود ۲۰ هزار گیاه شناسایی شده اند. امروز در این مقاله از ساینس کلاب به بررسی و معرفی یکی از مهم ترین و موثر ترین ترکیبات خانواده فلاونویئد ها که خاصیت نوروپروتکتیو دارد میپردازیم.
فلاونوئید ها ( فلاونوئید چیست ؟ )
فلاونوئید ها ترکیباتی گیاهی ای هستند که اغلب در مرکبات، چای و سبزیجات یافت میشوند. از مهم ترین نقش های آنها میتوان به خاصیت آنتی اکسیدانی شان اشاره کرد که باعث پیشگیری و درمان سرطان میشوند.
فلاونوئید ها را میتوان به ۶ زیرگروه دسته بندی کرد:
۱. فلاونولها (Flavonols)
فلاونولها بزرگترین گروه شناختهشده در خانواده فلاونوئیدها هستند و شامل ترکیبات متعددی میشوند. نمونههای مهم این گروه شامل کورستین (Quercetin)، کامفرول (Kaempferol) و میرتیسیتین (Myricetin) هستند. این ترکیبات در میوهها، سبزیجات، چای، توتها و لوبیا یافت میشوند. فلاونولها به دلیل فعالیتهای آنتیاکسیدانی و ضدالتهابی قوی شناخته شدهاند و میتوانند در محافظت از قلب و عروق، کاهش التهاب و پیشگیری از بیماریهای مزمن نقش داشته باشند.
۲. فلاونونها (Flavanones)
فلاونونها شامل هسپرتین (Hesperetin)، نارینجنین (Naringenin) و اریودکتیول (Eriodictyol) هستند. این ترکیبات عمدتاً در مرکبات مانند پرتقال، گریپفروت و لیمو یافت میشوند. فلاونونها با سلامت قلب و عروق، فعالیتهای آنتیاکسیدانی و اثرات ضدالتهابی مرتبط هستند. امروز در این مقاله به طور تخصصی به بررسی و معرفی هسپرتین میپردازیم.
۳. آنتوسیانیدینها (Anthocyanidins)
آنتوسیانیدینها شامل مالویدین (Malvidin)، پلارگونیدین (Pelargonidin)، پیوئیدین (Peonidin) و سیانیدین (Cyanidin) هستند و بیشتر در توتها و میوههای رنگی مانند بلوبری، تمشک و گیلاس یافت میشوند. این ترکیبات به دلیل فعالیتهای آنتیاکسیدانی و نقش آنها در سلامت قلب اهمیت دارند.
۴. ایزوفلاونها (Isoflavones)
ایزوفلاونها شامل جنیستئین (Genistein)، گلیسیتین (Glycitin) و دایدزین (Daidzein) هستند و عمدتاً در دانهها و فرآوردههای سویا و برخی حبوبات متمرکز میشوند. این ترکیبات به عنوان فیتواستروژن عمل میکنند و میتوانند در کاهش خطر سرطانهای هورمونی و تسکین علائم یائسگی مؤثر باشند، هرچند شواهد هنوز قطعی نیستند.
۵. فلاونها (Flavones)
فلاونها شامل لوتئولین (Luteolin) و آپیژنین (Apigenin) هستند و در سبزیجات، گیاهان معطر و ادویهها یافت میشوند. این ترکیبات فعالیتهای آنتیاکسیدانی و ضدالتهابی دارند و میتوانند از سلامت قلب و سیستم ایمنی حمایت کنند.
۶. فلاوانولها (Flavanols / Catechins)
این گروه شامل کاتچینها (Catechins) و مشتقات آنها است و در چای سبز و سفید، کاکائو، انگور، سیب، توتها و شراب قرمز یافت میشوند. کاتچینها به دلیل اثرات آنتیاکسیدانی و نقش آنها در سلامت قلب، مغز و کاهش کلسترول شناخته شدهاند.
هسپرتین چیست؟
هسپرتین برای اولین بار توسط داروساز فرانسوی لِبرتون M. Lebreton از لایه درونی سفید رنگ پوست مرکبات استخراج شد
هسپرتین یک ترکیب فلاونوئیدی از گروه فلاونونها است و فرم آگلیکون (یعنی غیرگلیکوزید) به شمار میرود.
فرمول مولکولی آن C۱۶H۱۴O۶ است.
این ترکیب بیشتر در پوست مرکبات مانند پرتقال، لیمو و گریپفروت یافت میشود و در حالت طبیعی بهصورت گلیکوزید (هسپریدین) ذخیره شده است. وقتی وارد دستگاه گوارش میشود، آنزیمها باعث آزادسازی هسپرتین میشوند و بدن میتواند از خواص هسپرتین استفاده کند.
هسپرتین به دلیل اثرات آنتیاکسیدانیاش شناخته شده است و در مطالعات آزمایشگاهی نشان داده شده که هسپرتین میتواند سلولها را در برابر استرس اکسیداتیو محافظت کند. همچنین هسپرتین ممکن است بر سلامت قلب و عروق اثرگذار باشد و عملکرد اندوتلیال را بهبود دهد. حتی محققان در زمینه داروشناسی، هسپرتین را به عنوان یک ترکیب تحقیقاتی جذاب برای توسعه داروهای جدید بررسی میکنند.
به زبان ساده، هسپرتین نمونهای از قدرت طبیعت است؛ ترکیبی که گیاهان – مخصوصاً مرکبات – برای دفاع از خود تولید میکنند و ما میتوانیم با مصرف میوهها و پوست آنها، بخشی از این فواید هسپرتین را دریافت کنیم. البته هنوز راه زیادی برای اثبات کاربردهای درمانی هسپرتین در انسان باقی مانده، اما مطالعه روی هسپرتین میتواند سرنخهای جالبی برای تغذیه و داروسازی طبیعی به ما بدهد.
هسپرتین و نانوهسپرتین
در یک مطالعهی جالب که توسط تیم تحقیقاتی پژوهشگران دانشگاه مازندران در سال ۲۰۱۸ انجام شد، بررسی شد که آیا هسپرتین و نسخهی نانویی آن (نانوهسپرتین) میتوانند از مغز در برابر اختلال حافظه و استرس اکسیداتیو محافظت کنند یا خیر. این تحقیق روی موشها انجام شد، جایی که با تزریق دارویی خاص، مدل بیماری آلزایمر شبیهسازی شد.
نتایج نشان داد که موشهایی که هسپرتین یا نانوهسپرتین دریافت کردند، عملکرد بهتری در آزمونهای حافظهای داشتند و استرس اکسیداتیو مغزشان کاهش پیدا کرد. نکتهی جالب این بود که نانوهسپرتین اثر قویتر و جذب بهتری نسبت به هسپرتین معمولی داشت.
جمع بندی
با توجه به مطالبی که امروز گفتیم، هسپرتین بهعنوان یکی از فلاونونهای مهم موجود در پوست مرکبات، نقشی قابل توجه در کاهش استرس اکسیداتیو و حمایت از سلامت مغز و سیستم قلبیعروقی دارد. نتایج بهدستآمده از مطالعات آزمایشگاهی، بهویژه تحقیق انجامشده بر روی مدل حیوانی، نشان میدهد که هسپرتین و بهویژه شکل نانویی آن میتوانند موجب بهبود عملکرد شناختی و کاهش آسیبهای عصبی شوند. با این حال، برای تأیید اثربخشی و کاربرد درمانی این ترکیب در انسان، انجام پژوهشهای بالینی گستردهتر ضروری است. در مجموع، هسپرتین ترکیبی امیدوارکننده برای تحقیقات آینده در حوزه تغذیه و علوم دارویی به شمار میآید.





