بازسازی عروق مغز و سکته: نقش CVR در ترمیم و پیشگیری ـ قسمت ۳
فهرست مطالب
مقدمه
دیدگاه ما درباره بازسازی عروق مغز بعد از سکته در سالهای اخیر تغییر کرده و حالا مغز را به صورت یک کل در نظر میگیریم. این شامل سلولهای مختلف مغز، سلولهای ایمنی و پیشساز، ساختار اطراف سلولها و ارتباط بین آنها میشود. برخی مکانیسمهای طبیعی، مانند تشکیل رگهای خونی جدید، در چند دقیقه بعد از سکته فعال میشوند. این فرآیندها برای روزها تا هفتهها ادامه دارند و با تولید سلولهای عصبی جدید و سلولهای پوششدهنده رشتههای عصبی مرتبط هستند که بخشی از ترمیم مغز را تشکیل میدهند. بررسی ظرفیت عروق مغز (CVR) در مراحل اولیه سکته کمک میکند تا پزشکان پتانسیل بازسازی مغز و طراحی درمانهای مناسب برای هر بیمار را بهتر بسنجند. انسداد شریانهای اصلی باعث کاهش CVR در رگهای پاییندستی میشود و تغییرات CVR از مراحل حاد تا مزمن میتواند روند بهبود شناختی و حرکتی را پیشبینی کند. کاهش CVR عامل مهمی برای وقوع سکته مغزی است، چه ناشی از لخته خون باشد یا مشکلات جریان خون. بیمارانی که انسداد شریان کاروتید یا شریان مغزی میانی دارند و CVR پایین دارند، احتمال سکته مجدد بیشتری دارند. همچنین کاهش CVR میتواند خطر سکته آینده را پیشبینی کند. بیماران با کاهش ذخیره عروقی بیشتر در معرض عوارض سکته هستند. CVR میتواند به عنوان یک ابزار تکمیلی برای بیماران دارای تنگی شریان کاروتید بدون علامت هم استفاده شود. کسانی که CVR پایین دارند، خطر سکته در همان سمت شریان تنگ را بیشتر دارند. همینطور، در جراحیهای قلب و کاروتید، ارزیابی CVR میتواند به پیشبینی احتمال سکته حین عمل کمک کند. بیمارانی که انسداد شدید دارند و ظرفیت خودتنظیمی عروق آنها کم است، احتمال سکته حین عمل در آنها بیشتر است.
اختلال شناختی خفیف (MCI) و ارتباط آن با CVR
اختلال شناختی خفیف (MCI) مرحلهای میان تواناییهای معمول فکری و زوال عقل است. این وضعیت باعث کاهش حافظه و مشکلاتی در زبان و قضاوت میشود، اما فعالیتهای روزمره را تحت تأثیر قرار نمیدهد.افرادی که به اختلال شناختی خفیف مبتلا هستند، ممکن است متوجه تغییر در حافظه یا تواناییهای ذهنی خود شوند. خانواده و دوستان نزدیک نیز ممکن است این تغییرات را ببینند. اما این تغییرات به اندازهای نیستند که زندگی روزمره یا فعالیتهای معمول فرد را مختل کنند. مطالعات نشان دادهاند که کاهش CVR میتواند با اختلالات شناختی خفیف مرتبط باشد. دلیلش این است که وقتی رگهای مغز نمیتوانند به خوبی خونرسانی کنند، نورونها کمتر اکسیژن و مواد مغذی دریافت میکنند و عملکرد شناختی به تدریج کاهش مییابد. بنابراین، افراد با MCI ممکن است کاهش CVR در مغزشان داشته باشند، به ویژه در مناطقی که مرتبط با حافظه و توجه هستند، مثل هیپوکامپ و قشر پیشپیشانی.
بیماری مویامویا: علل، علائم و درمان
بیماری مویامویا: بیماری مویامویا یک بیماری شناختهشده است که با تنگی و انسداد پیشرونده شریان کاروتید داخلی فوق کلینوئید و شاخههای آن مشخص میشود و هم کودکان و هم بزرگسالان را مبتلا میکند و اغلب منجر به سکته مغزی میشود. درمان دارویی برای مویامویا مؤثر نیست؛ بنابراین، بازسازی عروقی جراحی، چه مستقیم و چه غیرمستقیم، روش اصلی درمان این بیماران است تا احتمال سکته و عوارض ایسکمیک کاهش یابد و عملکرد مغز بهتر حفظ شود.
سنجش ظرفیت عروق مغز (CVR) با داروی ACZ
برای سنجش ظرفیت عروق مغز (CVR) و توانایی رگها در پاسخ به نیازهای جریان خون، از داروی ACZ (استازولامید) استفاده میشود. ACZ یا استازولامید آنزیم کربنیک آنهیدراز را مهار میکند. این آنزیم معمولاً دیاکسید کربن و آب را به اسید کربنیک و برعکس تبدیل میکند. مهار آن باعث افزایش اسید کربنیک در خون و بافتها میشود که به کاهش pH و اسیدی شدن محیط منجر میشود. این تغییر محیطی باعث شل شدن عضلات صاف دیواره رگها میشود و در نتیجه رگها گشاد میشوند و مقاومت عروقی کاهش مییابد. این وازودیلاسیون باعث افزایش جریان خون مغزی میشود. واکنشپذیری عروقی مغز (CVR) نشاندهنده توانایی عروق برای افزایش جریان خون در پاسخ به محرکها است و در افرادی با عروق سالم، استفاده از ACZ منجر به افزایش CVR میشود، در حالی که در عروق آسیبدیده یا محدود، CVR پایین باقی میماند.
نتیجهگیری: اهمیت CVR در پیشگیری از سکته و اختلالات شناختی
در آخر میتوان نتیجه گرفت که CVR بالا، که با تزریق ACZ اندازهگیری میشود، نشاندهنده توانایی خوب عروق مغز در گشاد شدن و پاسخدهی به نیازهای جریان خون است و با کاهش احتمال سکته و اختلال شناختی خفیف (MCI) مرتبط است، در حالی که CVR پایین به معنای ظرفیت محدود عروق برای گشاد شدن و افزایش جریان خون در پاسخ به محرکها است و حتی اگر جریان خون پایه نرمال باشد، نشاندهنده عملکرد ضعیف عروق مغزی میباشد.
مراجع و لینک مقالات
- Iutaka T, de Freitas MB, Omar SS, Scortegagna FA, Nael K, Nunes RH, et al. Arterial spin labeling: techniques, clinical applications, and interpretation. Radiographics. 2022;43(1):e220088.
لینک مقاله | PubMed - Krishnamurthy V, Sprick JD, Krishnamurthy LC, Barter JD, Turabi A, Hajjar IM, et al. The Utility of Cerebrovascular Reactivity MRI in Brain Rehabilitation: A Mechanistic Perspective. (1664-042X (Print)).
لینک مقاله کامل | PubMed - Marstrand J, Garde E, Rostrup E, Ring P, Rosenbaum S, Mortensen E, et al. Cerebral perfusion and cerebrovascular reactivity are reduced in white matter hyperintensities. Stroke. 2002;33(4):972–6.
لینک مقاله | PubMed - Vagal A, Leach J, Fernandez-Ulloa M, Zuccarello M. The acetazolamide challenge: techniques and applications in the evaluation of chronic cerebral ischemia. American journal of neuroradiology. 2009;30(5):876–84.
لینک مقاله کامل | PubMed Central (متن کامل)
