آیا انواع سرطان ارثی است؟
روش های پیشگیری از سرطان
فهرست مطالب
مقدمه
بر اساس گزارش آژانس بینالمللی تحقیقات سرطان (IARC)، سرطان دومین علت مرگ در جهان پس از بیماریهای قلبی-عروقی و عامل اصلی مرگ در افراد زیر ۸۵ سال است. با افزایش میانگین سنی جمعیت و رشد جمعیت، خطر ابتلا به انواع سرطان در حال افزایش است. پیشگیری از سرطان با اتخاذ سبک زندگی سالم، از جمله حفظ وزن مناسب، رژیم غذایی متعادل، فعالیت بدنی منظم، پرهیز از سیگار و الکل، کاهش قرارگیری در معرض نور خورشید و مصرف مکمل ویتامین D، تا حد زیادی ممکن است.
تحقیقات نشان دادهاند که عوامل محیطی سرطان (۶۰-۸۰٪) نقش پررنگتری نسبت به ارثی بودن سرطان (۲۰-۴۰٪) در بروز سرطان دارند. این نسبت بسته به نوع سرطان (مانند سرطان معده، سرطان کولورکتال، سرطان پستان، سرطان ریه، سرطان پروستات و غیره) متفاوت است. در این مقاله به بررسی ارثی بودن سرطان، عوامل خطر و روشهای پیشگیری از سرطان میپردازیم.
انواع ژنهای مرتبط با سرطان
جهشهای ژنتیکی نقش مهمی در بروز سرطان ایفا میکنند. بیش از ۱۰۰۰ ژن مرتبط با سرطان شناسایی شدهاند که به دو دسته تقسیم میشوند:
-
ژنهای سرکوبگر تومور: غیرفعال شدن این ژنها میتواند منجر به بروز سرطان شود.
-
آنکوژنها: فعال شدن بیش از حد این ژنها باعث ایجاد سرطان میشود.
این ژنها از طریق جهشها یا تغییرات اپیژنتیک، فرآیند سرطانزایی را تسریع میکنند.
آیا سرطان ارثی است؟ توضیح فرضیه دو ضربهای
فرضیه دو ضربهای که در سال ۱۹۷۱ توسط دکتر نادسون برای رتینوبلاستوما (سرطان شبکیه در کودکان) ارائه شد، بیان میکند که غیرفعال شدن هر دو آلل ژنهای سرکوبگر تومور میتواند به سرطان منجر شود. این غیرفعالسازی به سه شکل رخ میدهد:
-
دریافت یک آلل معیوب از والدین و غیرفعال شدن آلل دوم توسط عوامل محیطی سرطان.
-
غیرفعال شدن هر دو آلل توسط عوامل محیطی سرطان.
-
غیرفعال شدن ژنهای سرکوبگر تومور سالم توسط عوامل محیطی سرطان.
این فرضیه نشان میدهد که سرطان لزوماً ارثی نیست و عوامل محیطی سرطان نقش کلیدی دارند.
مراحل ایجاد سرطان
ایجاد سرطان شامل سه مرحله اصلی است:
مرحله آغاز: تغییرات در DNA سلول رخ میدهد که میتواند ناشی از جهشهای خودبهخود یا عوامل سرطانزا باشد.
مرحله ترویج: سلولهای پیشسرطانی تحت تأثیر عواملی مانند هورمونها یا اشعه UV تکثیر میشوند.
مرحله پیشرفت: تکثیر کنترلنشده سلولها منجر به تشکیل تومور سرطانی و متاستاز میشود.
سختیهای بیماری سرطان
بیماری سرطان تنها به مرگ ختم نمیشود؛ بلکه رنج جسمی و روانی ناشی از درمانها (مانند شیمیدرمانی، پرتودرمانی و جراحی) کیفیت زندگی بیمار و خانوادهاش را تحت تأثیر قرار میدهد. عوارض شامل موارد زیر است:
عوارض کوتاهمدت: تهوع، ریزش مو، خستگی.
عوارض بلندمدت: آسیب به اندامها یا کاهش تواناییهای جسمی.
چالشهای روانی و اجتماعی: مشکلات مالی، استرس و فشارهای اجتماعی.
عوامل خطر ابتلا به سرطان
عوامل خطر ابتلا به سرطان به دو دسته تقسیم میشوند:
عوامل درونی (اندوژن)
افزایش سن (بیش از ۹۰٪ بیماران سرطانی بالای ۵۰ سال دارند)
ارثی بودن سرطان
التهاب مزمن
وضعیت ایمنی
جنسیت
هورمونها
جهشها یا خطاهای ترمیم DNA
عوامل بیرونی (اگزوژن)
آلایندههای صنعتی
مواد سمی
پرتوهای یونساز
عوامل بیماریزای عفونی
سبک زندگی ناسالم (رژیم غذایی نامناسب، سیگار، الکل، کمتحرکی، استرس)
عوامل بیماریزای عفونی
حدود ۱۵-۲۰٪ سرطانها ناشی از عوامل بیماریزای عفونی هستند، از جمله:
باکتری: Helicobacter pylori
ویروسها: HPV، هپاتیت B و C، اپشتین–بار، HIV-۱ و غیره
انگلها: Schistosoma haematobium، Opisthorchis viverrini، Clonorchis sinensis
این عوامل با ایجاد التهاب مزمن، خطر ابتلا به سرطان را افزایش میدهند.
عامل مشترک سرطانزایی درونی و بیرونی: استرس اکسیداتیو
استرس اکسیداتیو یک عامل مشترک درونی و بیرونی است که باعث آسیب DNA میشود.
استرس اکسیداتیو چیست؟
افزایش بیش از حد مواد شیمیایی فعالی به نام رادیکالهای آزاد (مولکولهایی که یک الکترون جفتنشده دارند، بنابراین بسیار ناپایدار و واکنشپذیرند) که میتوانند به سلولها، پروتئینها، لیپیدها و DNA آسیب بزنند.
روشهای پیشگیری از سرطان
پیشگیری از سرطان در سه سطح انجام میشود:
پیشگیری اولیه: جلوگیری از ایجاد تومور در افراد سالم با سبک زندگی سالم.
پیشگیری ثانویه: تشخیص زودهنگام سرطان از طریق غربالگری سرطان و درمان بهموقع.
پیشگیری ثالثیه: کاهش خطر عود بیماری در بیماران سرطانی.
جمعبندی
هرچند سرطانهای ارثی وجود دارند، اما عوامل محیطی سرطان نقش پررنگتری در بروز سرطان دارند. سبک زندگی سالم، اجتناب از عوامل سرطانزا و تشخیص زودهنگام سرطان میتوانند خطر ابتلا به سرطان را کاهش دهند. برای اطلاعات بیشتر درباره بیوپسی مایع و نقش آن در تشخیص زودهنگام سرطان، مقاله بعدی ما را مطالعه کنید.
